Konuyu Oyla:
  • Toplam: 0 Oy - Ortalama: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Havuzlu Perlitte Domates Üretimi
18-04-2017, Saat: 12:55 AM,
#1
Havuzlu Perlitte Domates Üretimi
HAVUZLU PERLİT TORBA KÜLTÜRÜYLE SERADA
TOPRAKSIZ DOMATES TARIMI

Prof.Dr.Servet VARIŞ Ziraat Müh. Funda ÖREN Emre GÜR
Namık Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü
Köyüm (3) : 12-17 (2016)

1.GİRİŞ

Tüm dünyada perlit torba kültürü havuzlu olarak uygulanmasına ve bu konu Varış(1991)in yazdığı kitap ve broşürde,tüm yerli ve yabancı kaynaklarda açıklanmasına rağmen ülkemizde hala havuzsuz cocopeat ve havuzsuz kayayünü sistemleriyle yapılmaktadır.Bu da, yetiştiricilerin işi tekniğine göre yapmadığını göstermektedir. Açık sistem havuzlu perlit torba kültüründe torba dibinde yerden 3-4 cm yukardan drenaj yarıkları açılıp,torba dibinde besin çözeltisi havuzu oluşturulur.Perlitin kuvvetli kapilar çekimi olduğundan suyun girişi ve hareketi kolaydır.Bu homojen çözelti alınımı sağlar. Kapilarite perlitte 41cm, kaya yününde 10cm, vermikulitte 29cm,genleştirilmiş kil taneciklerinde 2cm ,torf karışımlarında 30cm,toprakta ise 18cm’dir.Perlitte,bitki kökleri,sürekli alınabilir çözeltinin yanında,çok iyi bir havalanmaya da sahiptir.Havuzlu sistemde,torbanın dibindeki besin havuzunun üstünde bulunan perlit tabakası,hacim olarak %50’den fazla hava içermekte olup,bu,mevcut hidroponik ortamlar arasında en yüksektir.Havuzlu perlit sistemi kışın günde 1-2,yazın ise günde 3-4 defa çözelti uygulaması gerektirdiğinden su ,gübre, enerji tasarrufu sağlar ve çevre kirliliğini azaltır.Havuzsuz uygulanan perlit,kayayünü ve cocopeatte günde 15-24 kere çözelti verilir ki,bu da,su,gübre ve enerji maliyetini havuzlu perlit sisteminin iki katına çıkarır ve çevre kirliliğini artırır.Perlitin fiyatı da kayayünü ve cocopeatden düşüktür.Bunların m3 fiyatları:perlit 200 TL,kuru kalıp cocopeat 3000TL(nemlendirilmiş halde 750 TL),kayayünü ise 700 TL’dir.Perlitin 5-6 yıl kullanılması mümkünken ,cocopeat 1 yıl,kayayünü ise 3 yıl kullanılabilir.Bu da, perlitin maliyet yönünden de çok avantajlı olduğunu gösterir.Ayrıca perlit yerli bir ortam olup,ülkemiz perlit yataklarınca zengindir.Cocopeat ve kayayünü ise ithal olup,fiyatları dolara bağlı olarak sürekli artmaktadır.Ülkemizde yerli perlit varken bu ithal ortamların kullanılmasına gerek yoktur.Kaldı ki perlit, cocopeat ve kayayününden çok daha iyi bir ortamdır.Ayrıca kayayünü atıkları, toprakla karıştırılmasının güçlüğü nedeniyle daha çok çevre kirliliği yaratır,halbuki perlit,toprakla kolayca karıştırılarak toprağın bünye ve yapısını düzeltir
Bu nedenle, bu makalede,topraksız kültür yapan ve yapacak yetiştiricilerin bilgi eksikliğini gidermek amacıyla, havuzlu perlit torba kültürüyle serada topraksız domates tarımı, güncellenerek detaylı bir şekilde açıklanmıştır.

2. TOPRAKSIZ KÜLTÜR YÖNTEMLERİ

2.1. Açık sistemler: Bu sistemde yetiştirme ortamı inorganik veya organik bir ortam olup verilen besin çözeltisinden fazlası drenajla dışarı atılır. Bu da kendi içinde ikiye ayrılır:
2.1.1. Havuzlu açık sistemler: Buna en iyi örnek havuzlu perlit torba kültürüdür. Torba yüksekliğine göre drenaj yarıkları torba dibinden 3-5 cm yukardan açılıp, altta besin çözeltisi için bir havuz oluşturulur. Her çözelti uygulamasında çözeltinin %10-20 drenajla dışarı atılır. Bu torbadaki pH, EC ve besin element seviyelerini dengede tutar. Havuzlu sistemle kışın günde bir iki, yazın da günde üç dört defa çözelti uygulaması yeterlidir. Bu, havuzsuz açık sistemlere göre daha az enerji, gübre ve su kullanımı demektir.
2.1.2. Havuzsuz açık sistemler: Bunlarda havuz olmadığından günde 15-25 kere çözelti uygulaması yapıldığından enerji, gübre ve su kaybı daha fazladır. Daha çok çevre kirliliği yaratır. Tüm katı ortamlar bu sistemde kullanılabilir. En basit örnek havuzsuz perlit, kayayünü ve cocopeat kültürleridir.
2.2. Kapalı sistemler: Bunlarda besin çözeltisi sürekli döngü yapar ve en az üç ay kullanılıp dışarı atılır. Besin çözeltisinin pH, EC ve besin element seviyelerinin sürekli ayarlanması gerekir. Bunlarda çevre kirliliği en azdır. Kapalı sistemler de kendi içinde katı ortamlı ve katı ortamsız olarak ikiye ayrılır. Örneğin; perlit,katı ortamlı kapalı sisteme; Besin filmi tekniği(BFT)ise,katı ortamsız kapalı sisteme iyi birer emsaldir.
2.3. Aeroponik: Bitki kökleri sürekli olarak sisleme şeklinde besin çözeltisi ile beslenir.
3. TOPRAKSIZ KÜLTÜRDE KULLANILAN KATI ORTAMLAR
3.1. İnorganik katı ortamlar: Bunlar kendi içinde ikiye ayrılır:
3.1.1. Değişime uğramamış materyaller: Kum, tüf ve ponza taşı.
3.1.2. İşlenmiş materyaller: Perlit, vermikülit, genleştirilmiş kil, kayayünü ve zeolit.
3.2. Organik katı ortamlar: Bunlar da kendi içinde ikiye ayrılır:
3.2.1. Doğal organik maddeler: Torf, cibre, cocopeat, ağaç kabuğu, talaş, çeltik kavuzu ve saman balyası.
3.2.2. Yapma organik materyaller: Poliüretan, polistren ve polyester lifleri.


4.PERLİTİN TANIMI,ÖZELLİKLERİ VE NASIL ELDE EDİLDİĞİ

Perlit, öğütüldükten sonra 800-1000°C’ ye kadar ısıtılarak, beyaz, hafif ve parçacıklı yapıya dönüştürülmüş, volkanik orijinli alüminyum silikattır. Steril olup, çok iyi havalanması, iyi drene olması, taneciklerinde elektriksel yük bulunmadığından su ve bitki besin maddelerini bitkilerin kolayca alabileceği şekilde tutabilmesi, nedeniyle topraksız yetiştiricilik için idealdir.Kullanım öncesi herhangi bir ön işlem gerekmediğinden seradaki üretim bitiminde ,yeni yetştirme dönemi hemen başlatılabilir.
Sera bitkilerinin yetiştirildiği toprağın yorgunluğu, çeşitli hastalık ve zararlılara yataklık yapması, tuzluluğu, sterilasyonun güç, masraflı ve ancak 30 cm derinliğe kadar yapılabilmesi, kullanımını güçleştiren ve perlit torba kültürünün tercihine yol açan başlıca nedenlerdir.
Dünyada perlit yatakları 6,7 milyar ton olup,bunun 4,5 milyar tonu ülkemizdedir. Bu da, ülkemizin perlit yönünden üstünlüğünü gösterir. Perlit yataklarınca zengin iller: Kars (1.5 milyar ton), Bitlis-Tatvan (1.4 milyar ton) ve İzmir (1.1 milyar ton)’dur. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği Çalışma Raporu( 1999 )’na göre yıllık dünya perlit üretimi 1.820.000 ton olup,bunun ülkelere göre dağılımı: ABD 685.000 ton, Yunanistan 425.000 ton, Japonya 200.000 ton ve Türkiye 150.000 tondur.
İskoçya'da, Yunanistan'dan perlit ithal edilmesine rağmen, perlit torba kültürünün ticari uygulaması, 1981 yılında başlamış, aynı yıl Yunanistan'da da pratiğe geçmiş ve tüm topraklı ve topraksız yetiştirme sistemleri içinde en basit, en ekonomik ve en verimli bir yöntem olarak belirlenmiştir.
Bu kültürle tüm sera sebzeleri, kesme ve saksı çiçekleri yetiştirilmektedir. Perlit çok hafif (100g/L) olduğundan bu bitkilerin perlit torba veya saksı kültürüyle balkon veya taraçalarda çok miktarda yetiştiriciliği de yapılmaktadır. Tüm saksı bitkilerini, evlerde bu yöntemle yetiştirebilmek de mümkündür.
Hidroponik yöntemle perlitte yetiştirilen domates bitkileri,kaya yününde yetiştirilen bitkilerden %7 daha fazla verim vermiştir.Bu verim artışına ek olarakoperlit kültürünün uygulanması da çok kolaydır.
Kök ortamı olarak perlit, kaya yününden daha üstündür. Perlitin en göze çarpan yapısı,dikim torbasının altında oluşturulan havuzla, besin ve su temininin kolayca sağlanmasıdır.Perlitin güçlü kapilaritesiyle, bitkiler tarafından alınan su hızla torbadaki havuzdan yukarı doğru çekilir.Besince zenginleştirilmiş su perlit parçacıklarının girintili çıkıntılı yüzeyinde köklerin kolayca alımı için tutulur.Artan çözelti havuzda kalır.Perlitin başarısındaki kilit nokta kökler etrafındaki optimum nem seviyesinin kolaylıkla sağlanmasıdır ve bu da daha düşük kapilariteye sahip olan kaya yününe göre büyük bir avantajdır.Kaya yünü maksimum su tutma kapasitesinde suyla aşırı doymuş durumdadır ve hacim olarak %85 su tutabilir,bu da, kök gelişmesi ve büyüme için çok az hava demektir.Perlitin serbest drene olan yapısı nedeniyle bahsedilen suyun ancak yarısı ortamda tutulur.Perlitteki kökler her zaman iyi bir hava ve su içindedir.Perlite zıt olarak kaya yününün su içeriği çok ıslaktan (sulamadan hemen sonra)çok kuruya (sulamadan hemen önce)değişir.Bu tür dalgalanmaları en aza indirmek için kaya yünü kullanan yetiştiriciler sık ve az sulama yöntemini kullanmaya mecburdur.Besin çözeltisi günde 24 kereye ulaşan sıklıkta kaya yünü bloklarına verilmelidir.

5. HAVUZLU PERLİT KÜLTÜRÜNDE EKİM VE FİDE ÜRETİMİ

Tüm kök ortamları yerine, fidelerin, topraksız olarak perlit torba kültürüyle hidroponik yetiştirilmeleri daha uygundur. Plastik tohum kasalarına (30x20x5 cm ebatlarında ve 3 L hacminde ),perlit elle doldurulacaksa, tozunun gözleri ve solunum yollarını tahriş etmemesi için, önceden besin çözeltisiyle nemlendirilmiş süper iri perlit(1.5-5mm tanecikli), doldurulur.Domates tohumları 1 cm, hıyar tohumları da 1,5 cm derine ekilir.Kapak olarak perlit veya yosunlaşmayı azaltan iri vermikulit kullanılır. Ekimden sonra tekrar besin çözeltisi uygulanır. Ekimde 100-125mg N/L ve tuzluluğu 1.0-1.5 mS/cm civarında ve K:N oranı 2.4 olan düşük N’lu başlangıç çözeltisi kullanılır. Çünkü çıkış ve fide gelişmesi için uygundur. Kotiledon safhasına gelmiş fideler saksı veya torbalara şaşırtılır.Şaşırtmadan sonra uygulanacak besin çözeltisi yüksek N’lu ana besin çözeltisi olup, 215 mgN/L içeren ve EC’si 2.0-2.5, K:N oranı 1.4 , N ve K ca zengin, vejetatif gelişmeyi artırma yönünden uygun olan çözeltidir. Bu çözelti dikime kadar sürdürülür. Şaşırtılan fidelerin üretimi iki yöntemle yapılır:
5.1 Masada Havuz Yöntemi
Bu kültürün esası, yazlık sebzelerde fide masalarının üç kenarına 2.5x2.5 cm ölçülerinde, diğer kenarına 1.25x1.25 cm ebatlarında olan, tahta veya polistren çıtalar koyup, üzerine siyah naylonla (tek kat kalınlığı 0.15 mm) kaplayarak bir havuz oluşturduktan sonra, diplerinde drenaj yarıkları olan 700 ml perlit doldurulmuş ve doluyken üst çapı 9.5 cm, yüksekliği 12 cm olan siyah plastik torbaları veya daha uygun olarak çapı 13 cm, yüksekliği 9,5 cm, alttan itibaren file yüksekliği 3 cm, alt çapı 10 cm ve hacmi 1 L olan beyaz renkli plastik file saksıları bu havuza yerleştirmek ve havuzu tüm ana ve iz elementleri içeren, pH ve EC (tuzluluk) değerleri ayarlanmış çözeltiyle doldurmaktır. Havuzdaki çözeltinin %20’si kaldığında, yeni çözelti, %10-20 dışarı taşacak şekilde verilerek, çözeltinin pH ve EC dengesi sağlanır. Fazla çözelti, 1.25 cm yüksekliğinde olan çıtanın bulunduğu taraftan taşacağından, masanın bir köşesinden hafif bir eğim verilip, akışın belirli bir noktadan olması sağlanarak, fazla çözelti bir kovada toplanır ve tarladaki bitkilere verilerek sera toprağındaki tuzluluğu artırması veya boşa sarfedilmesi engellenir.
Masadaki havuzda yosun oluşursa, çözelti pH’ı yükselip, bitkiler zarar görebilir.Yosun ve bakteriler,ılık besin çözeltisinde kalırsa,faliyetleri hızla artarak,çözelti pH’nı aşırı yükseltip,besin elementlerinin çözülemeyen tuzlar halinde çökelmesine yol açarlar.Çözeltideki pH’ın 6.5’dan yüksek olması özellikle Ca, P ve Mn’ın çökelmesine, pH’ın 4-5 arasında olması ise Mn dışında tüm elementlerin alımının azalmasına yol açar. Bunu önlemek için torbalar sık yerleştirilerek çözeltinin ışık alması engellenmelidir. Yosunlar fotosentez yaptıklarından, karanlıkta gelişemezler. Havuzdaki yosun oluşumunun çözelti ve hava arasındaki gaz değişimini azaltması ve yosunların oksijen ve besin tüketmesi gibi sakıncaları da vardır. Bu nedenle, yosun oluşumundan fazla artmasında izin verilmeden havuzdaki çözelti gerekirse boşaltılmalı, havuz temiz suyla yıkanıp, yosunlar iyice temizlendikten sonra, tekrar yeni besin çözeltisiyle doldurulmalıdır.
Köklerden çıkan toksik maddeleri emmesi ve pH düşmesini engellemesi için ise,10 L çözeltiye 100 ml odun kömürü gelecek şekilde ,havuza, odun kömürü yerleştirilebilir.Çözelti pH’ının 4’ün altına düşmesiyle ,bitki hücre zarları geçirgen hale gelip,tahrip olduğundan,bitkiler ölür.
Yu ve ark. (1993) hidrokarbonlarından arındırılmış odun kömürü olan aktif karbonun, kapalı sistem hidroponik sistemde, besin çözeltisine 2,4 ve 8 g/L dozlarında katılmasının, köklerden çıkan zararlı organik maddelerin aktif karbon tarafından emilmesi nedeniyle yararlı olup, verimi arttırdığı belirtmişlerdir. Bu da kömürüne ek olarak aktif karbonun hidroponikteki önemini gösterir.

5.2 Torba veya Saksı Dibinde Havuz Yöntemi

Masada-havuz yöntemi yerine, havuz, her torbanın dibinde de oluşturulabilir. Bunun için drenaj yarıkları , siyah fide torbalarının dibinden 2.6 cm yukarıdan açılır. Sulamanın kontrolü için de 700 ml perlit içeren 3 no’lu saksı ve altlığı kullanılarak, havuz, saksı altlıklarında oluşturulur. Altlıklardaki besin çözeltisi bitmek üzereyken, saksı ve torbalara %10 dışarı çıkacak şekilde yeni çözelti uygulanarak, ortamda kalan çözeltinin pH ve EC dengesi sürdürülür.
Torba yerine 1L perlit içeren, çapı 13 cm, yüksekliği 9,5 cm, alttan itibaren file yüksekliği 3 cm,üstte kalan filesiz kısmın yüksekliği 6.5 cm, alt çapı 10 cm olan, beyaz renkli plastik file saksı ve bunun 13 cm çapında ve 2,5 cm yüksekliğindeki altlığı kullanılarak, havuz saksı altlıklarında oluşturulup,fide üretimi,direkt saksılarda da yapılabilir.
Ülkemizde ticari olarak perlitte fide üretimi yapılmamaktadır. Bunun yerine ticari fide üreticileri torf ortamı ve kapak olarak da vermikulit kullanılarak, göz hacmi 50 ml hacminde olan plastik viyollerde fide üretmektedirler. Bu fideler viyolden çıkarılıp, direkt olarak,perlit doldurulmuş yastık şeklindeki torbalara dikilmektedir. File saksı yerine bunların kullanılması saksının sağladığı havalandırma avantajını ortadan kaldırdığından ideal değildir. Çünkü file saksının sadece 3cm yüksekliğindeki fileli kısmı perlite dikilmekte,6,5 cm’lik filesiz üst kısmı yukarıda kaldığından, köklenme derinliğini ve kök havalanmasını artırmaktadır.Bu nedenle, ideal olan, fide üretiminin ,çapı 13 cm, yüksekliği 9,5 cm, alttan itibaren file yüksekliği 3 cm, alt çapı 10 cm ve hacmi 1 L olan beyaz renkli plastik file saksılarda yapılmasıdır.Bu şekilde, dikim torbalarına sadece saksının file kısmının dikilmesi, dikimin saksıdan fide çıkarılmadan kolayca yapılmasını sağlar.Ayrıca ortamın havalanma oranınınını da artırır.Perlit torba kültüründe fide kök ortamınının, torf veya kayayünü yerine perlit olması, daha uygundur.Kayayünü bloğunda üretilen fide, direkt perlit torbasına dikildiğinde ,kapilaritesi çok daha yüksek olan perlit, kayayünü fide bloğundaki çözeltiyi bünyesine çekerek onun kurumasına yol açar.Bunu önlemek için kayayünü fide bloğuna, az miktardaki çözeltinin sık sık uygulanması gerekir.Bu da, kayaününde üretilen fidenin, perlit için uygun olmadığını gösterir.

6. TORBALARIN YERLEŞTİRİLMESİ VE DİKİM

Perlit torba kültüründe bir bitki için gereken en düşük ortam hacmi 4 litre olmasına ve verim yönünden bitki başına 4, 6, 8 ve 10 luk ortamlar arasında önemli bir fark bulunmamasına rağmen küçük hacimler çözelti uygulamasının çok iyi yapılmasını ve sulama sisteminin hatasız çalışmasını gerektirdiğinden pratik zorluklar çıkarır. Özellikle elektrik kesilmesi ve sulama sistemindeki arızalar nedeniyle çözelti verilmeyince küçük hacimde çözelti çabuk biteceğinden sakıncalı sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle bitki başına 8-10 litre perlit düşmesi daha iyidir. Ülkemizde genelde 25 lik torbalara 4 bitki dikilmekte ve 6.25 L perlit/bitki düşmektedir. Bu torbalara 3 bitki dikilirse, 8.3 L perlit/bitki düşer ki, bu,daha uygundur. Perlit şirketlerinin de içi siyah dışı beyaz renkli, yırtılmaya dayanıklı, süper iri (1-5mm tanecikli) perlit içeren, yastık şeklindeki 0.125mm kalınlığında politenden yapılan torbaların üretimine ağırlık vermeleri ve sattıkları şirketlere açık sistem havuzlu perlit tekniği ve kapalı sistem perlit yöntemi konusunda danışmanlık yapmaları pazar paylarını daha da artıracaktır. Hazırladıkları yastık şeklindeki torbalar, çözeltiyi sadece drenaj yarıklarından dışa verecek şekilde yapılmalıdır. Piyasada satılan bazı torbaların ucu sadece dikişle kapatılmıştır ki, bu, çözeltiyi sızdırabileceğinden uygun değildir. Örnek torba ebatları (cm) olarak uzunluk, genişlik, yükseklik (hacim) ; 68x37x8(20L) ; 105x35x11(40L) ; 100x30x10(30L) olup, her torbaya 10L perlit/bitki düşecek şekilde dikim yapılabilir.
6.1.İç kısmı siyah dışı beyaz yastık şeklinde torbalar içine, 30 litre çok iri (tanecikleri 1,5-5 mm çapında) perlit doldurulup, domates için , 3 adet fide dikilir. Yastıklar metal veya polisitiren drenaj kanallarına yerleştirilerek, yan kısımlarında yerden 3 cm yukarıdan ve yatay olarak 3 cm uzunluğunda en az 6 adet yarık açılarak diplerinde besin çözeltisi için bir havuz oluşturulur. Balkon veya taraçalarda 10 litrelik plastik saksılar kullanıldığında, havuz saksı altlığında yapılır.
6.2.İdeal sistem her bitkiye bir damlatıcı yerleştirilerek sulama olmasına rağmen, bu mümkün değilse, derişik çözeltiler bir su tankerinde seyreltilerek, hortum ile sulama yapılabilir. Evlerde ise seyreltme için süzgeçli kovalar kullanılır.
6.3.Yastıklar yavaş akan seyreltik besin çözeltisi ile sulanarak dipteki havuz doldurulur. 10 litre perlit için 5 litre besin gerekir. File saksılardaki fideler saksılarıyla; diğer saksı ve torbalardakiler ise kaplarından perlitli olarak çıkarılıp, torbalara dikilir.Domateste dikim zamanı ilk çiçek açımıdır. Dikimden hemen sonra köklenme ve havalanmanın kolay olması için, dikilecek fidenin dip kısmıyla torbadaki drenaj yarıkları arasında, en az 5 cm yüksekliğinde bir perlit tabakası, köklenme derinliği olarak kalacak şekilde, dikim yapılmalıdır. Askı ipinin ucu torbanın altından geçirilip ağzında bir düğüm atılarak bitkilere sardırılır ve tele bağlanır.
6.4. Başarının sırrı, torbaların dibindeki havuzda sürekli besin çözeltisi bulundurmaktır. Bu da, her sulamada %10 dışarı akacak şekilde besin çözeltisi verilerek sağlanır.Dikim, bitki başına 9 L’lik dikey, dışı beyaz içi siyah körüklü naylon torbalara da yapılabilir.Bu torbalarda ebatlar, körükler dışa çekilmiş halde torba kapalıyken, genişlik 35 cm ve yükseklik 45 cm şeklindedir. Torbaya 9 L perlit konduğunda,torbadaki perlit yüksekliği 22cm,torba çapı da 22 cm olmaktadır.Bu torbaya dipten 5 cm yukarıdan drenaj yarıkları açılıp,dipte bir havuz oluşturulduğunda ,havuzdaki perlitin etkili boşluk hacminde 1.5 L besin çözeltisi bulunur. Naylon torbalara yapılacak sulamanın düzenlenebilmesi için, kontrol saksısı olarak, çapı 25 cm , yüksekliği 23 cm,alt çapı 19 cm olan ve 9 litre perlit içeren plastik bir saksıya bitkilerden biri dikilerek, saksının altına çapı 23 cm ve derinliği 4 cm olan bir saksı altlığı yerleştirilir. Çözelti saksının üstünden uygulanarak, oluşan drenaj ile saksı altlığı doldurulduğunda, bu altlıkta 600 ml kadar çözelti,saksı dibindeki perlitli havuzun etkili boşluk haçminde ise 900 ml çözelti olup,bunların toplamı, siyah naylon torbanın dibindeki havuzun doluyken içerdiği 1.5 L’ye eşittir..Saksı altlığında ki çözelti seviyesi yarıdan aza düştüğünde tüm bitkilere %10 dışarı akacak şekilde besin çözeltisi verilerek, torbadaki pH, tuzluluk ve besin seviyesi uygun sınırlarda tutulup, bitkilere sürekli su sağlanır.
6.5. perlitin üst yüzeyindeki yosun oluşumunu önlemek için en iyi yol, ışığın gelmesini engellemektir. Torbanın üst yüzeyi, bitki gövdesi çevresinde sulama ve havalanma için küçük bir delik kalacak şekilde, torbanın üst kısımlarıyla örtülür.

7. BESLENME TUZLULUK VE ASİTLİK (pH)

Topraksız tarımın en temel gereksinimlerinden biride kaliteli temiz bir suya sahip olmaktır. Suyun kullanımından önce mutlaka şu analizlerin yapılması gerekir: pH, iletkenlik, (EC), bikarbonat seviyesi, ana ve iz element miktarları, sodyum, klor, ve sülfat. Eğer analizler kalitesiz bir su olduğunu belirtirse, suyun iyileştirilmesi için gerekli uygulamaların yapılması (reserve osmosis ile kirli suyun arıtılması), yağmur suyu ile karıştırılması, açık sistemlerde daha fazla çözeltinin drenajla dışa verilmesi gerekebilir.
Çizelge.1.Sulama sularının kalitelerine göre sınıflandırılması.

Sulama suyu sınıflaması EC(mikromhos veya mikrosiemens/cm) Toplam katı maddenin %’si olarak Na B (mg / L)
Çok iyi 0-250 0-20 0.00-0.33
İyi 250-750 20-40 0.33-0.67
Orta 750-2000 40-60 0.67-1.00
Kötü 2000-3000 60-80 1.00-1.25
Çok kötü 3000’den fazla 80’den fazla 1.25’den fazla

Ayrıca sulama suyunda bulunan maddelerin (mg/L) olarak seviyeleri şu değerlerden daha az olmalıdır: 100 Ca, 50 Na, 25 Mg, 70 Cl, 250 SO4, 0.75 B, 0.2 Cu, 5 Fe, 0.2 Mn, 2 Zn, 0.01 Mo, 5 NH4 ve NO3- N ve 480 toplam suda erir katı madde.
Suda bulunması istenen en uygun HCO3 seviyesi ise 60 mg/L olup, ani pH düşmelerine karşı bir emniyet sağlar. HCO3 seviyesinin 210 mg/L’den fazla olması pek tercih edilmez.
Perlite verilecek seyreltik besin çözeltisinin tuzluluğu 1500-2500 micromhos arasında tutularak, torbadaki çözeltide tuzluluğun 3000-4000 micromhos arasında kalması sağlanır.
Perlit torbasındaki çözeltinin pH’ı köklerin anyon ve katyon alım dengesine ve suyun sertliğine bağlı olup, en uygun olarak 5-6.5 arasında tutulmalıdır. Kökler NH4-N‘unu alınca , H iyonu verdiklerinden ortamdaki pH düşer; NO3-N alınca ise HCO3 iyonu verirler ve bu da sonuçta CO2 ve OH iyonuna dönüştüğünden, pH yükselir. Çok yumuşak sularda NH4-N toplam azotun % 10-20’si olacak şekilde verilerek, asit kullanmadan ortamdaki pH dengelenebilir. Yumuşak ve sert sularda ise, NH4-N ‘na ek olarak, seyreltik çözelti pH’ının başlangıçta 6’ya düşürülmesi yerinde olur. Seyreltik besin çözeltisinin pH’ı hiçbir zaman 5’in altına düşürülmemelidir. Aksi halde bitkiler zarar görür.Burada amaç ,bitkilere verilecek besin çözeltisi pH’nı asitle 5-5.5 arasına getirip,perlit torbasındaki pH’ı, bitkiler için en uygun olan, 5-6.5 seviyesinde tutabilmektir.
Eşit miktarda NH4-N’u ve NO3-N’u içeren bir çözeltide , pH 4-6 arası , NO3-N’u, NH4-N’dan fazla alınmış; pH 6-7 arası ise tersi olmuştur.Bu da, çözelti pH’nın 5-5.5 arasında tutulması halinde NH4 zehirlenmesi ve domateste çiçek burnu çürüklüğünün azalacağını belirtir.

Besin elementlerini içeren tek bir çözelti hazırlandığında kalsiyum sülfat ve fosfat çökelmesi olacağından, iki ayrı derişik çözelti hazırlayıp, ayrı ayrı tanklarda depolamak gerekir. Üçüncü bir tanka ise asit çözeltisi konur. Asitlerin tümü tehlikeli olup, en tehlikeliden daha az tehlikeye doğru bir sıralama nitrik asit, sülfürik asit ve fosforik asit şeklindedir. Sitrik asit de kullanılabilir fakat pahalıdır. En ucuz ve orta derecede emniyetli olan ve yeterli kükürt sağlayan sülfürik asittir. Fosforik asit 61 mg HCO3 / L seviyeye kadar bikarbonatın giderilmesi için uygundur. Fakat daha yüksek seviyeler için verilen fosfor (P) bitkinin ihtiyacından fazla olacağından bitkilerde boğum aralarından uzama yapar. Ayrıca P, bitkinin N’dan çok daha düşük seviyelerde tükettiği bir elementtir. Örneğin maksimum olarak, aktif maddeye göre olmayan H/H %10 H3PO4 (A/A % 85 H3PO4, d=1.71 g/ml ) ‘den 61 mg HCO3’ü gidermek için sulama suyuna katılacak miktar 0.7 ml/L olup, bu, suya 32 mg P/ L verir. Bu durumda pH’ı düşürmek için daha fazla asit gerekirse, bu, nitrik veya sülfirik asit kullanılarak karşılanabilir. En çok kullanılan en tehlikeli olmasına rağmen nitrik asittir çünkü hem azot sağlar hemde azotlu gübre ihtiyacını azaltır. Organik asitler (elma sirkesi) mineral asitlerden daha zayıf olduğundan pH’ı düşürmek için daha fazla miktar kullanılır fakat mineral asitlerden daha emniyetlidirler. Suyun pH’ını 5’e düşürmek için en etkili yol bunların amonyumlu gübrelerle kullanılmasıdır.
DİKKAT: ASİT SUYA KATILIR AKSİ HALDE ÇOK TEHLİKELİ BİR PATLAMA VE SIÇRAMA OLUR. DERİŞİK ASİTİN ÜZERİNE ASLA SU KATILMAMALIDIR
pH’ı yaklaşık 0.5-1.0 yükseltmek için ise KHCO3 (%39 K, %61 HCO3) kullanılabilir. Örneğin %10 A/H çözeltisi hazırlanırsa % 3.9 K ve % 6.1 HCO3 içerir. Bu da 1/1000 oranında suyla seyreltilirse suya 39 mg K / L ve 61 mg HCO3/L verir. Alkaliliği arttırmak için en uygun madde KHCO3’dür.
Besin çözeltisindeki besin element seviyelerinin bitkilerin geişme durumlarına göre ayarlanmış miktarları çizelge 2’de gösterilmiştir:


Çizelge.2.Başlangıç ve ana çözeltideki besin element seviyeleri (Day,1991).Başlangıç ve ana çözelti için besin elementleri miktarları

Başlangıç çözeltisi Ana çözelti
mg/litre mg/litre
Azot(N) 126 215
Fosfor(P) 40 40
Potasyum(K) 300 300
Kalsiyum(Ca) 150 150
Magnezyum(Mg) 35 35
Demir(Fe) 2 2
Mangan(Mn) 0.75 0.75
Çinko(Zn) 0.5 0.5
Bor(B) 0.4 0.4
Bakır(Cu) 0.1 0.1
Molibden(Mo) 0.05 0.05

Perlit torba kültüründe, sezon başında domateslerde oluşan aşırı vejetatif büyüme (azma), ilk salkımdaki meyveler kiraz iriliğine ulaşıncaya ve ışık seviyesi yükselinceye kadar azot seviyesi 100-125 mgN/L’de ve tuzluluk 1.0-1.5mS/cm civarında tutularak kontrol edilebilir. Bu başlangıç çözeltisindeki, K:N oranı 2.4 olup, sezon başı aşırı gelişmeyi önleme ve meyve kalitesini arttırma yönünden uygundur. Bundan sonra 215 mgN/L içeren ve EC’si 2.0-2.5 olan yüksek azotlu ana sezon besin çözeltisin uygulamasına geçilir. Bu çözeltide K:N=1.4 olup, azot ve potasyumca zengin olduğundan yaprak gelişmesini arttırma ve artan meyve yükünü besleme yönünden uygundur. Bu çözelti, meyve kalitesi iyi olduğu sürece sezon boyunca sürdürülür. Meyve kalitesi bozulmaya başlarsa, geçici bir süre, başlangıç çözeltisine dönülür ve kalite düzelinceye kadar sürdürülüp, tekrar yüksek azotlu çözeltiye geçilir. Sezon içinde perlit içindeki tuzluluğun 3mS/cm’yi aşmaması gerekir. Bu da yazın 1.0-1.5mS/cm ve diğer mevsimlerde ise 2.0-2.5mS/cm değerini aşmayan çözeltilerle sağlanır. Perlit torbasındaki havuzda ölçülen EC değerine 1mS/cm eklenerek torbadaki gerçek tuzluluk belirlenebilir. Tuzluluğu düşürmek için sadece suyla yıkama yerine, tuzluluğu 1mS/cm’den daha düşük çözeltiler kullanılmalıdır. Düşük tuzlu çözelti hazırlarken P ve iz elementler azaltılmaz diğer elementler ise, ilk çözeltideki oranları korunarak, azaltılır. Görüldüğü gibi, yazın bitki su su alımı fazla olduğundan, bunu kısıtlamamak için, düşük tuzlu; kışın ise su alımı az ve ışık seviyesi düşük olduğundan, besin alımını teşvik etmek ve meyvenin gelişmesini sağlamak için yüksek tuzlu çözeltiler kullanılmaktadır.
Dikimden sonra düşük N’lu başlangıç çözeltisinin verilmesine başlanır ve ilk salkımdaki meyveler kiraz iriliğine ulaşıncaya ve ışık seviyesi artıncaya dek sürdürülür. Bundan sonra yukarıda özellikleri belirtilmiş olan, yüksek N’lu ana sezon çözeltisinin uygulamasına geçilir.
Domateste çiçek burnu çürüklüğünü engellemek için, NH4-N’unun besin çözeltisine katılması,ışık şartları arttığında,mart ortasından sonra başlamalı ve katılabilecek en yüksek NH4-N’u toplam N’un % 5’i kadar olmalı veya 10 mg NH4-N/L miktarını geçmemelidir. NH4-N’u arttıkça çiçek burnu çürüklüğü riski de artacaktır.

Çizelge.3.Çözelti tuzluluğu( EC ) mS/cm ve etkileri şu şekilde sınıflanabilir:

Çok düşük :0.00-0.75: Hızlı büyüme için yetersiz seviyede besin içerir.
_________________________________________________________________________
Düşük :0.76-2.00: Fideler, yazlık çiçekler ve tuza hassas bitkiler için uygun.
___________________________________________________________________________
Normal :2.00-3.50: Gelişmiş bitkilerin çoğu için uygun. Tuzluluğu hassas bitkiler
için yüksek seviyedir.
___________________________________________________________________________
Yüksek :3.50-5.00: Özellikle yüksek sıcaklıkta büyüme ve gelişme azalır.
___________________________________________________________________________

Çok yüksek :5.00-6.00: Su alımını azalttığından tuzluluk zararı ortaya çıkar. Büyüme
hızı azalır. Yaprak kenarlarında yanıklık ve bitkide solma
görülür.
___________________________________________________________________________
Aşırı : >6.00: Birçok bitkide tuz zararı oluşur. Hemen yıkama gerekir.
_________________________________________________________________________

8.PERİYODİK ÖLÇÜMLER,YENİDEN KULLANIM VE SONUÇ
Perlit torbalarına verilen seyreltik besin çözeltisinin ve perlit torlarından drenajla dışarı çıkan çözeltinin pH ve tuzluluğu her gün ölçülmelidir. Ayda bir torbadan drenajla çıkan çözeltide pH, tuzluluk, ana ve iz elementlerin analizi yapılmalıdır.Portatif EC metre fiyatı 350TL,pH metre ise 450 TL’dir.
Yastıklardaki tuzluluk seviyesini düşürmek için ürün sonuna doğru seyreltik besin çözeltisinin tuzluluğu gittikçe azaltılmalı ve son iki hafta tüm sulamalar durdurulup, perlit kurumaya bırakılmalıdır. Önceki üründe kök hastalıkları görülmedikçe, perlit, sterilize edilmeden kullanılabilirse de, kök hastalıklarına karşı koruyucu olarak , 722 g propamocarb hidroklorit/L içeren ilaçtan 25 ml alınıp, suyla 100 L’ye tamamlanarak 1m3 perlite verilerek veya 98 0C’lik buharla 15 dakika sterilizasyon yaparak, yeni üretime geçilir.
Tekniğe uygun yapıldığında havuzlu perlit torba kültürü, topraklı ve topraksız tüm yetiştirme yöntemlerinden çok daha iyi bir sonuç vermektedir.Perlitin 6 yıl kullanılabilmesi de büyük bir avantajdır.Giriş bölümünde açıklanan üstünlükleri de dikkate alındığında,ithal cocopeat ve kayayünü yerine havuzlu perlit torba kültürünün kullanılması ,yetiştirici için çok büyük yarar sağlar.
9.KAYNAKLAR
1.Argo, W.R.and Fisher, P.R (2000). Understanding pH management. New Hampshire: A Meister.

2.Day, D. (1991). Growing in perlite. London:Grower Digest:12

3.Hall,D.A.(1991).The role of perlite in hydroponic culture. Cropking, USA.

4.Papadopoulos,A.(1994) .Growing greenhouse seedless cucumbers in soil and soilless media.Agriculture and Agrifood Canada publication 1902/E

5.Smith,D.(1996).Growing in rockwool.Kent:Nexus media.

6.Varış, S. (1991). Sera sebzelerinin perlit doldurulmuş torbalarda topraksız yetiştirilmeleri. NKÜ Ziraat Fakültesi, Yayın no:128, Derleme No:10.

7.Varış,S.(1991) .Perlit torba kültürü uygulama kılavuzu.Tekirdağ.

8.Varış S, Altay H (2011). Topraklı ve topraksız ortamlarda fide üretimi. NKÜ, Ziraat Fakültesi,Yayın No:12, Ders Kitabı No:5.

9.Varış,S.,Altıntaş,S. ve Küçükçelik,B.(2012).Topraksız kültür yöntemleri,besin çözeltisinde pH,EC kontrolü ve element seviyelerine göre gereken gübre miktarlarının hesaplanması.TarımTürk (33) seracılık eki,18-24.

10.Varış,S.(2012)Ülkemizdeki topraksız kültürün durumu,sorunları ve çözüm önerileri.Tarla sera(17);(18):72-77; 58-60.

11.Varış,S.(1999).Domateste çiçek burnu çürük ve çatlak meyve oluşumunun nedenleri ve çözüm yolları.TÜZF yayınları:252,Derleme No :26.

12.Varış,S.,Kaya,S,Doğan,N. ve Aydın,A.(2014)Topraksız kültürde hangi kök ortamını kullanalım?Tarım Gündem(19);(20):24-28;26-27.

13.Varış,s. ve Özkan,E.(2013).Viyolde fide yetiştiriciliğinde kök ortamları,temel ve sulu gübreleme.Harman Time (6):38-48.

14.Whipper,B.E. (2000). Plant root zone management. NC State University.

15.Yu,J.Q.,Lee,K.S. and Matsui,Y.(1993).Effect of addition of activated charcoal to the nutrient solution on the growth of tomato in hydroponic culture.Soil Sci.Plant Nutr.,39(1):13-22.

.
Tarımın Geleceği, Topraksız Tarım'dadır...
Cevapla


Hızlı Menü:


Konuyu Okuyanlar: 1 Ziyaretçi